عزيز الله بيات
538
تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )
امين السلطان برانگيخت و براى كوتاه كردن دست او از امور كشور به روحانيان صاحب نفوذ تهران متوسل شدند و آنها هم بركنارى صدراعظم را كه سبب اينهمه نابسامانيها شده بود ، مصرا از شاه خواستار شدند ، تا آنكه در سال 1325 هجرى به فرمان شاه ، امين السلطان عزل شد و به جاى وى سلطان مجيد ميرزا عين الدوله به صدارت منصوب گرديد . عين الدوله در ابتداى كار با علما و آزاديخواهان كه در عزل امين السلطان كوشيده بودند . از در موافقت درآمد . اما چون مردى جاهل و بىاطلاع بود ، طولى نكشيد كه در صدد تهديد علما و بازرگانان برآمد . در اينزمان نفت و قند كه اقلام صادراتى روسيه به ايران بود ، به دليل وقوع جنگ بين روسيه و ژاپن در تهران كمياب شد و قيمت آن فزونى گرفت . علاء الدوله حاكم تهران چند تن از بازرگانان را كه به عقيده او مبادرت به احتكار قند كرده بودند ، به چوب بست كه همين عمل بهانهاى به دست آزاديخواهان داد . مردم در اطراف منزل آقا سيد محمد طباطبائى و آقا سيد عبد الله بهبهانى جمع شدند . مسجد شاه محل اجتماع طلاب و تبليغ وعاظ شد . مردم از اين پيشامد به هيجان آمدند . روحانيان كه وضع را چنين ديدند ، از تهران خارج شدند و در حضرت عبد العظيم بست نشستند و تقاضاى تأسيس عدالتخانه كردند . مظفر الدين شاه كه از اوضاع مطلع شد ، با تأسيس عدالتخانه موافقت كرد و فرمان داد علما به تهران مراجعت كنند . ليكن بعد از بازگشت علما به تهران ، عين الدوله به بهانههاى مختلف از تأسيس عدالتخانه سرباز زد و اقدام به توقيف و تبعيد آزاديخواهان كرد . مردم نسبت به اعمال مستبدانه عين الدوله نگران شدند و در صدد چارهجويى برآمدند . در اين گيرودار ، روزى چند تن از سربازان در صدد برآمدند كه يكى از وعاظ مشهد را كه بالاى منبرها به عين الدوله اهانتها كرده بود ، توقيف كنند ، ليكن مردم دخالت كردند كه در اين ماجرا طلبهاى به نام سيد عبد الحميد كشته شد و همين امر باعث عصبانيت هرچه بيشتر مردم شد . بار ديگر در مسجد شاه اجتماع كردند . عين الدوله هم عدهاى را مأمور متفرق كردن مشروطه خواهان از مسجد كرد كه در نتيجه ، كار به زدوخورد كشيد و چند تن از آزاديخواهان كشته شدند . علما به رفتار خودسرانه عين الدوله شديدا اعتراض كرده ، به قم مهاجرت كردند . مردم زحمتكش و كسبه از ترس جان و مال خود به راهنمايى حاج محمد تقى